Onderzoek naar de implementatie van de ID-Wallet

De digitalisering van overheidsdienstverlening ontwikkelt zich in hoog tempo. Nieuwe ontwikkelingen zoals de ID-Wallet, maken het mogelijk om gegevens slimmer, veiliger en efficiënter te delen. Met een ID-wallet kunnen inwoners digitale gegevens, zoals inkomensinformatie, diploma’s en adresgegevens, veilig, gecontroleerd en selectief delen. Dit kan leiden tot: minder administratieve lasten, meer regie voor inwoners, meer efficiëntie en proactieve dienstverlening. De ID-wallet biedt dus een belangrijke kans om digitale dienstverlening van de overheid fundamenteel te verbeteren. 

Maar deze belofte wordt alleen waargemaakt als de toepassing veilig, begrijpelijk en inclusief is. Van inwoners wordt steeds vaker verwacht dat zij digitale processen begrijpen, gegevens aanleveren en zelfstandig hun weg vinden in een landschap van loketten, regels en systemen. Ook is het noodzakelijk dat de burger over de toegang en vaardigheden beschikt om deze digitale regie op zich te nemen.

De realiteit is dat we sneller digitaliseren dan mensen kunnen meekomen. Complexe systemen, beperkte vaardigheden en toegang, en toenemende administratieve druk versterken elkaar, met uitsluiting als gevolg. Digitale inclusie is daarmee een noodzakelijke voorwaarde voor succesvolle digitalisering van overheidsdienstverlening. 

De Hanze biedt vanaf september 2026 een leerwerkplaats waar studenten met praktijkpartners werken aan de ontwikkeling van Inclusieve ID-wallets. In deze leerwerkplaats kijken we vanuit het perspectief van digitale inclusie naar de ontwikkeling van de ID-Wallets (vrijwilligheid, eenvoudig/eenduidig, gebruiker centraal, toegankelijkheid en begrijpelijkheid, multi-channel, hulp waar nodig). We onderscheiden praktijkvraagstukken langs drie pijlers en daarbij horende algemene onderzoeksvraag

• Organisatie & implementatie - Hoe kan de ID-Wallet organisatorisch en strategisch succesvol worden ingevoerd binnen overheid en MKB?)
• Gebruiker & Interfaces -  Hoe moet de ID-Wallet worden ontworpen zodat deze door zoveel mogelijk inwoners zelfstandig kan worden gebruikt voor overheidsdienstverlening?)
• Adoptie & ondersteuning - Wat is nodig om vertrouwen, acceptatie en daadwerkelijk gebruik van de ID-Wallet te stimuleren bij inwoners? 

In de leerwerkplaats Inclusieve ID-Wallets staat één casus centraal: aanvraag energietoeslag. Toenemende energieprijzen als gevolg van geo-politieke ontwikkelingen zorgen ervoor dat steeds meer mensen moeite hebben om hun energiekosten te betalen. Het kabinet besloot onlangs om voor deze groep een energietoeslag te bieden zoals ze dat ook deed in de Corona-periode. Mensen moeten de energietoeslag zelf aanvragen. Uit ervaringen met ook andere regelingen voor inkomensondersteuning, weten we dat veel minder mensen deze gebruiken dan waarvoor die is bedoeld. Deels is dat het gevolg van de complexiteit van het (digitale) aanvraagproces. We verwachten dat ID-Wallet een positieve bijdrage kan leveren om het digitale aanvraagproces van energietoeslag inclusiever te maken.

In de leerwerkplaats werken we samen met het Normo, de gemeenten Groningen en Nijmegen, PinkRoccade, Dimpact en Ver.ID. Het Normo is een overheidsorganisatie die energiedata in Nederland veilig en betrouwbaar vastlegt en deelt. De gemeente Nijmegen is in Nederland een voorloper in het gebruik van ID-Wallets. Zij biedt de mogelijkheid om een ID-Wallet te gebruiken voor digitale overheidsdienstverlening. In de proeftuin ID-Wallet werkt ze met verschillende partijen aan uiteenlopende pilots. Zie: https://www.id-wallets.nl.

We zoeken studenten die zich willen gaan richten op onderstaande praktijkvraag binnen Pijler 1 – Organisatie & Implementatie

1.3 Welke organisatorische aanpassingen in ambtelijke processen en welke kennis en vaardigheden van ambtenaren zijn nodig om dienstverleningsprocessen van de overheid te laten verlopen via een ID-Wallet? En wat is nodig om die te ontwikkelen?

De onderzoeksvraag richt zich op de organisatorische gevolgen van het inzetten van een ID-Wallet binnen de overheidsdienstverlening. Daarbij staat centraal welke veranderingen nodig zijn in bestaande werkprocessen, rollen, verantwoordelijkheden en besluitvorming om gegevensuitwisseling via een ID-Wallet effectief en betrouwbaar te laten verlopen. De introductie van een ID-Wallet betekent niet alleen een technologische verandering, maar ook een aanpassing van de manier waarop ambtenaren omgaan met identiteitsgegevens, gegevensverificatie en dienstverlening aan burgers. Het onderzoek brengt in kaart welke processen moeten worden heringericht en welke randvoorwaarden nodig zijn voor een succesvolle implementatie.

Daarnaast richt de onderzoeksvraag zich op de kennis en vaardigheden die ambtenaren nodig hebben om met ID-Wallets te werken. Hierbij kan worden gedacht aan digitale vaardigheden, kennis van privacy- en gegevensbeschermingsregels, inzicht in gegevensuitwisseling en het vermogen om burgers te ondersteunen bij het gebruik van nieuwe digitale middelen. Ook is het van belang te onderzoeken hoe deze competenties ontwikkeld kunnen worden, bijvoorbeeld door middel van opleiding, training, kennisdeling en verandertrajecten binnen organisaties.

Mogelijke deelvragen of onderzoeksaspecten zijn:

• Welke ambtelijke processen worden beïnvloed door de inzet van een ID-Wallet
• Welke organisatorische aanpassingen zijn nodig om dienstverlening via een ID-Wallet mogelijk te maken?
• Hoe veranderen rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van ambtenaren binnen deze processen?
• Welke kennis en vaardigheden hebben ambtenaren nodig voor het werken met ID-Wallets en gegevensverificatie?
• Welke invloed heeft de invoering van een ID-Wallet op klantcontact, ondersteuning en dienstverlening aan burgers?
• Welke opleidings-, trainings- en ontwikkelprogramma’s zijn nodig om de benodigde competenties op te bouwen?
• Welke organisatorische randvoorwaarden, zoals governance, leiderschap en verandermanagement, zijn noodzakelijk voor succesvolle implementatie?
• Welke belemmeringen en succesfactoren spelen een rol bij de adoptie van ID-Wallets binnen overheidsorganisaties?