Onderzoek naar de toegankelijkheid van de ID-Wallet

De digitalisering van overheidsdienstverlening ontwikkelt zich in hoog tempo. Nieuwe ontwikkelingen zoals de ID-Wallet, maken het mogelijk om gegevens slimmer, veiliger en efficiënter te delen. Met een ID-wallet kunnen inwoners digitale gegevens, zoals inkomensinformatie, diploma’s en adresgegevens, veilig, gecontroleerd en selectief delen. Dit kan leiden tot: minder administratieve lasten, meer regie voor inwoners, meer efficiëntie en proactieve dienstverlening. De ID-wallet biedt dus een belangrijke kans om digitale dienstverlening van de overheid fundamenteel te verbeteren. 

Maar deze belofte wordt alleen waargemaakt als de toepassing veilig, begrijpelijk en inclusief is. Van inwoners wordt steeds vaker verwacht dat zij digitale processen begrijpen, gegevens aanleveren en zelfstandig hun weg vinden in een landschap van loketten, regels en systemen. Ook is het noodzakelijk dat de burger over de toegang en vaardigheden beschikt om deze digitale regie op zich te nemen.

De realiteit is dat we sneller digitaliseren dan mensen kunnen meekomen. Complexe systemen, beperkte vaardigheden en toegang, en toenemende administratieve druk versterken elkaar, met uitsluiting als gevolg. Digitale inclusie is daarmee een noodzakelijke voorwaarde voor succesvolle digitalisering van overheidsdienstverlening. 

De Hanze biedt vanaf september 2026 een leerwerkplaats waar studenten met praktijkpartners werken aan de ontwikkeling van Inclusieve ID-wallets. In deze leerwerkplaats kijken we vanuit het perspectief van digitale inclusie naar de ontwikkeling van de ID-Wallets (vrijwilligheid, eenvoudig/eenduidig, gebruiker centraal, toegankelijkheid en begrijpelijkheid, multi-channel, hulp waar nodig). We onderscheiden praktijkvraagstukken langs drie pijlers en daarbij horende algemene onderzoeksvraag

• Organisatie & implementatie - Hoe kan de ID-Wallet organisatorisch en strategisch succesvol worden ingevoerd binnen overheid en MKB?)
• Gebruiker & Interfaces -  Hoe moet de ID-Wallet worden ontworpen zodat deze door zoveel mogelijk inwoners zelfstandig kan worden gebruikt voor overheidsdienstverlening?)
• Adoptie & ondersteuning - Wat is nodig om vertrouwen, acceptatie en daadwerkelijk gebruik van de ID-Wallet te stimuleren bij inwoners? 

In de leerwerkplaats Inclusieve ID-Wallets staat één casus centraal: aanvraag energietoeslag. Toenemende energieprijzen als gevolg van geo-politieke ontwikkelingen zorgen ervoor dat steeds meer mensen moeite hebben om hun energiekosten te betalen. Het kabinet besloot onlangs om voor deze groep een energietoeslag te bieden zoals ze dat ook deed in de Corona-periode. Mensen moeten de energietoeslag zelf aanvragen. Uit ervaringen met ook andere regelingen voor inkomensondersteuning, weten we dat veel minder mensen deze gebruiken dan waarvoor die is bedoeld. Deels is dat het gevolg van de complexiteit van het (digitale) aanvraagproces. We verwachten dat ID-Wallet een positieve bijdrage kan leveren om het digitale aanvraagproces van energietoeslag inclusiever te maken.

In de leerwerkplaats werken we samen met het Normo, de gemeenten Groningen en Nijmegen, PinkRoccade, Dimpact en Ver.ID. Het Normo is een overheidsorganisatie die energiedata in Nederland veilig en betrouwbaar vastlegt en deelt. De gemeente Nijmegen is in Nederland een voorloper in het gebruik van ID-Wallets. Zij biedt de mogelijkheid om een ID-Wallet te gebruiken voor digitale overheidsdienstverlening. In de proeftuin ID-Wallet werkt ze met verschillende partijen aan uiteenlopende pilots. Zie: https://www.id-wallets.nl.

We zoeken studenten die zich willen gaan richten op onderstaande praktijkvraag binnen Pijler 2 – Gebruiker & Interface

2.2 Welke meerwaardes biedt de ID-Wallet voor specifieke groepen met verminderde digitale vaardigheden en welke drempels ervaren zij om een ID-Wallet zelfstandig te kunnen en willen gebruiken?

De onderzoeksvraag richt zich op de toegevoegde waarde van een ID-Wallet voor inwoners met verminderde digitale vaardigheden en op de belemmeringen die zij ervaren bij het gebruik ervan. Een ID-Wallet kan burgers meer regie geven over hun persoonlijke gegevens, administratieve handelingen vereenvoudigen en de noodzaak verminderen om dezelfde informatie meerdere keren aan te leveren. Voor groepen die moeite hebben met complexe digitale processen kan dit leiden tot een toegankelijkere en gebruiksvriendelijkere dienstverlening. Tegelijkertijd is het belangrijk te onderzoeken of deze voordelen in de praktijk daadwerkelijk worden ervaren en voor welke doelgroepen de meerwaarde het grootst is.

Daarnaast onderzoekt deze vraag welke drempels inwoners ervaren om een ID-Wallet zelfstandig te kunnen én te willen gebruiken. Hierbij kan worden gedacht aan beperkte digitale vaardigheden, gebrek aan vertrouwen in digitale technologie, zorgen over privacy en veiligheid, taalbarrières of onvoldoende toegang tot geschikte digitale middelen. Ook spelen factoren zoals gebruiksgemak, begrijpelijkheid van instructies een belangrijke rol. Het onderzoek moet inzicht bieden in de voorwaarden waaronder een ID-Wallet kan bijdragen aan inclusieve dienstverlening en hoe risico’s op digitale uitsluiting kunnen worden beperkt.

Mogelijke deelvragen of onderzoeksaspecten zijn:

• Welke specifieke voordelen biedt een ID-Wallet voor inwoners met beperkte digitale vaardigheden?
• Voor welke doelgroepen is de potentiële meerwaarde het grootst (bijvoorbeeld ouderen, laaggeletterden, inwoners met een beperking of mensen met beperkte digitale toegang)?
• Welke drempels ervaren inwoners bij het installeren, activeren en gebruiken van een ID-Wallet?
• In hoeverre spelen vertrouwen, privacyzorgen en veiligheidspercepties een rol bij de acceptatie van een ID-Wallet?
• Welke gebruiksvriendelijkheids- en toegankelijkheidseisen zijn belangrijk voor deze doelgroepen?
• Hoe ervaren inwoners de regie over hun eigen gegevens binnen een ID-Wallet?
• Welke lessen uit bestaande pilots, gebruikersonderzoeken en praktijkervaringen kunnen bijdragen aan een inclusieve invoering van ID-Wallets?
• Hoe kan worden vastgesteld of een ID-Wallet daadwerkelijk leidt tot meer toegankelijkheid, gebruiksgemak en zelfredzaamheid voor inwoners met verminderde digitale vaardigheden?