Onderzoek waardepropositie van de ID-Wallet

De digitalisering van overheidsdienstverlening ontwikkelt zich in hoog tempo. Nieuwe ontwikkelingen zoals de ID-Wallet, maken het mogelijk om gegevens slimmer, veiliger en efficiënter te delen. Met een ID-wallet kunnen inwoners digitale gegevens, zoals inkomensinformatie, diploma’s en adresgegevens, veilig, gecontroleerd en selectief delen. Dit kan leiden tot: minder administratieve lasten, meer regie voor inwoners, meer efficiëntie en proactieve dienstverlening. De ID-wallet biedt dus een belangrijke kans om digitale dienstverlening van de overheid fundamenteel te verbeteren. 

Maar deze belofte wordt alleen waargemaakt als de toepassing veilig, begrijpelijk en inclusief is. Van inwoners wordt steeds vaker verwacht dat zij digitale processen begrijpen, gegevens aanleveren en zelfstandig hun weg vinden in een landschap van loketten, regels en systemen. Ook is het noodzakelijk dat de burger over de toegang en vaardigheden beschikt om deze digitale regie op zich te nemen.

De realiteit is dat we sneller digitaliseren dan mensen kunnen meekomen. Complexe systemen, beperkte vaardigheden en toegang, en toenemende administratieve druk versterken elkaar, met uitsluiting als gevolg. Digitale inclusie is daarmee een noodzakelijke voorwaarde voor succesvolle digitalisering van overheidsdienstverlening. 

De Hanze biedt vanaf september 2026 een leerwerkplaats waar studenten met praktijkpartners werken aan de ontwikkeling van Inclusieve ID-wallets. In deze leerwerkplaats kijken we vanuit het perspectief van digitale inclusie naar de ontwikkeling van de ID-Wallets (vrijwilligheid, eenvoudig/eenduidig, gebruiker centraal, toegankelijkheid en begrijpelijkheid, multi-channel, hulp waar nodig). We onderscheiden praktijkvraagstukken langs drie pijlers en daarbij horende algemene onderzoeksvraag

• Organisatie & implementatie - Hoe kan de ID-Wallet organisatorisch en strategisch succesvol worden ingevoerd binnen overheid en MKB?)
• Gebruiker & Interfaces -  Hoe moet de ID-Wallet worden ontworpen zodat deze door zoveel mogelijk inwoners zelfstandig kan worden gebruikt voor overheidsdienstverlening?)
• Adoptie & ondersteuning - Wat is nodig om vertrouwen, acceptatie en daadwerkelijk gebruik van de ID-Wallet te stimuleren bij inwoners? 

In de leerwerkplaats Inclusieve ID-Wallets staat één casus centraal: aanvraag energietoeslag. Toenemende energieprijzen als gevolg van geo-politieke ontwikkelingen zorgen ervoor dat steeds meer mensen moeite hebben om hun energiekosten te betalen. Het kabinet besloot onlangs om voor deze groep een energietoeslag te bieden zoals ze dat ook deed in de Corona-periode. Mensen moeten de energietoeslag zelf aanvragen. Uit ervaringen met ook andere regelingen voor inkomensondersteuning, weten we dat veel minder mensen deze gebruiken dan waarvoor die is bedoeld. Deels is dat het gevolg van de complexiteit van het (digitale) aanvraagproces. We verwachten dat ID-Wallet een positieve bijdrage kan leveren om het digitale aanvraagproces van energietoeslag inclusiever te maken.

In de leerwerkplaats werken we samen met het Normo, de gemeenten Groningen en Nijmegen, PinkRoccade, Dimpact en Ver.ID. Het Normo is een overheidsorganisatie die energiedata in Nederland veilig en betrouwbaar vastlegt en deelt. De gemeente Nijmegen is in Nederland een voorloper in het gebruik van ID-Wallets. Zij biedt de mogelijkheid om een ID-Wallet te gebruiken voor digitale overheidsdienstverlening. In de proeftuin ID-Wallet werkt ze met verschillende partijen aan uiteenlopende pilots. Zie: https://www.id-wallets.nl.

We zoeken studenten die zich willen gaan richten op onderstaande praktijkvraag binnen Pijler 1 – Organisatie & Implementatie

1.Welke strategische en praktische meerwaarde (waardepropositie) biedt de ID-Wallet voor de overheid en MKB?

De onderzoeksvraag richt zich op de strategische en praktische meerwaarde die een ID-Wallet kan bieden voor zowel overheidsorganisaties als het midden- en kleinbedrijf (MKB). Een ID-Wallet stelt burgers en ondernemers in staat om digitale gegevens en bewijsstukken gecontroleerd, veilig en efficiënt te delen. Voor overheden kan dit bijdragen aan een betere dienstverlening, minder administratieve lasten, hogere datakwaliteit en meer regie van inwoners over hun persoonsgegevens. Voor het MKB kan een ID-Wallet processen rond identificatie, verificatie en gegevensuitwisseling vereenvoudigen, waardoor transacties sneller en betrouwbaarder verlopen. Het onderzoek richt zich op de vraag welke concrete waarde de inzet van een ID-Wallet oplevert en voor welke toepassingen deze waarde het grootst is.

Daarnaast onderzoekt de vraag hoe deze meerwaarde zich vertaalt naar organisatorische, maatschappelijke en economische baten. Daarbij is het relevant om niet alleen te kijken naar efficiëntiewinst en kostenbesparing, maar ook naar aspecten zoals vertrouwen, gebruiksgemak, digitale innovatie en de ontwikkeling van nieuwe diensten. Tegelijkertijd dient te worden onderzocht welke investeringen, randvoorwaarden en veranderingen nodig zijn om deze voordelen daadwerkelijk te realiseren. Het doel is om een heldere waardepropositie te formuleren die inzicht geeft in de voordelen voor verschillende stakeholders en de omstandigheden waaronder een ID-Wallet succesvol kan worden ingezet.

Mogelijke deelvragen of onderzoeksaspecten zijn:

• Welke strategische doelstellingen van overheid en MKB kunnen worden ondersteund door de inzet van een ID-Wallet?
• Welke concrete voordelen biedt een ID-Wallet voor dienstverlening, bedrijfsvoering en gegevensuitwisseling?
• In hoeverre kan een ID-Wallet bijdragen aan vermindering van administratieve lasten voor burgers, bedrijven en overheden?
• Welke efficiëntie-, kwaliteits- en kostenvoordelen ontstaan door hergebruik van gevalideerde gegevens?
• Hoe draagt een ID-Wallet bij aan privacybescherming, gegevenscontrole en vertrouwen van gebruikers?

• Welke usecases bieden de grootste meerwaarde voor gemeenten, uitvoeringsorganisaties en MKB-bedrijven?
• Welke nieuwe diensten, samenwerkingen of innovatieve verdienmodellen worden mogelijk gemaakt door ID-Wallet-technologie?
• Welke voordelen ervaren MKB-organisaties bij klantidentificatie, vergunningverlening, contractvorming of compliance-processen?
• Welke organisatorische, technische en juridische randvoorwaarden zijn nodig om de beoogde waarde te realiseren?
• Welke kosten, investeringen en implementatie-uitdagingen staan tegenover de verwachte baten?
• Hoe verschilt de waardepropositie tussen verschillende sectoren, typen organisaties en gebruikersgroepen?
• Op welke manier kunnen maatschappelijke effecten, zoals inclusie, vertrouwen in dienstverlening en regie over persoonsgegevens, worden meegenomen in de businesscase?
• Welke lessen uit nationale en internationale pilots kunnen worden gebruikt om de waardepropositie verder te onderbouwen?
• Hoe kan de gerealiseerde meerwaarde worden gemeten met behulp van meetbare indicatoren voor efficiëntie, gebruik, tevredenheid en maatschappelijke impact?