Studentonderzoek Inclusieve ID-Wallets en Energietoeslag

De digitalisering van overheidsdienstverlening ontwikkelt zich in hoog tempo. Nieuwe ontwikkelingen zoals de ID-Wallet, maken het mogelijk om gegevens slimmer, veiliger en efficiënter te delen. Met een ID-wallet kunnen inwoners digitale gegevens, zoals inkomensinformatie, diploma’s en adresgegevens, veilig, gecontroleerd en selectief delen. Dit kan leiden tot: minder administratieve lasten, meer regie voor inwoners, meer efficiëntie en proactieve dienstverlening. De ID-wallet biedt dus een belangrijke kans om digitale dienstverlening van de overheid fundamenteel te verbeteren. 

Maar deze belofte wordt alleen waargemaakt als de toepassing veilig, begrijpelijk en inclusief is. Van inwoners wordt steeds vaker verwacht dat zij digitale processen begrijpen, gegevens aanleveren en zelfstandig hun weg vinden in een landschap van loketten, regels en systemen. Ook is het noodzakelijk dat de burger over de toegang en vaardigheden beschikt om deze digitale regie op zich te nemen.

De realiteit is dat we sneller digitaliseren dan mensen kunnen meekomen. Complexe systemen, beperkte vaardigheden en toegang, en toenemende administratieve druk versterken elkaar, met uitsluiting als gevolg. Digitale inclusie is daarmee een noodzakelijke voorwaarde voor succesvolle digitalisering van overheidsdienstverlening. 

De Hanze biedt vanaf september 2026 een leerwerkplaats waar studenten met praktijkpartners werken aan de ontwikkeling van Inclusieve ID-wallets. In deze leerwerkplaats kijken we vanuit het perspectief van digitale inclusie naar de ontwikkeling van de ID-Wallets (vrijwilligheid, eenvoudig/eenduidig, gebruiker centraal, toegankelijkheid en begrijpelijkheid, multi-channel, hulp waar nodig). We onderscheiden praktijkvraagstukken langs drie pijlers: 1) de achterkant (data, proces, etc.), de voorkant (UX, interactie, etc.), en de ondersteuning (leren/ontwikkelen/bieden van hulp).

In de leerwerkplaats Icclusieve ID-Wallets staat één casus centraal: aanvraag energietoeslag. Toenemende energieprijzen als gevolg van geo-politieke ontwikkelingen zorgen ervoor dat steeds meer mensen moeite hebben om hun energiekosten te betalen. Het kabinet besloot onlangs om voor deze groep een energietoeslag te bieden zoals ze dat ook deed in de Corona-periode. Mensen moeten de energietoeslag zelf aanvragen. Uit ervaringen met ook andere regelingen voor inkomensondersteuning, weten we dat veel minder mensen deze gebruiken dan waarvoor die is bedoeld. Deels is dat het gevolg van de complexiteit van het (digitale) aanvraagproces. We verwachten dat ID-Wallet een positieve bijdrage kan leveren om het digitale aanvraagproces van energietoeslag inclusiever te maken.

In de leerwerkplaats werken we samen met o.a. het Normo en de gemeente Nijmegen. Het Normo is een overheidsorganisatie die energiedata in Nederland veilig en betrouwbaar vastlegt en deelt. De gemeente Nijmegen is in Nederland een voorloper in het gebruik van ID-Wallets. Zij biedt de mogelijkheid om een ID-Wallet te gebruiken voor digitale overheidsdienstverlening. In de proeftuin ID-Wallet werkt ze met verschillende partijen aan uiteenlopende pilots. Zie: https://www.id-wallets.nl.

We zoeken studenten die zich willen gaan richten op onderstaande praktijkvragen die zijn gericht op Pijler 1 (de ‘achterkant’) van de leerwerkplaats:

Pijler 1 - de achterkant (data, proces, etc.)

1. Welke data, processen en stakeholders zijn nodig om een zelfstandige aanvraag energietoeslag via de ID-Wallet begrijpelijk te laten verlopen?

Om de ID-Wallet in te kunnen zetten voor het aanvragen van een energietoeslag en om op basis van de aanvraag te komen tot een besluit, zijn aan de achterkant allerlei gegevensbronnen en processtappen nodig. In deze praktijkvraag gaat het vooral om het in kaart brengen van alle (begrijpelijke) data die beschikbaar en nodig is om een aanvraag voor energietoeslag te kunnen indienen, dat inwoners snappen welke data zij waarom in de ID-Wallet moeten plaatsen, en wat vervolgens nodig is om op basis van die data een gemeentelijk besluitvormingsproces in te kunnen richten.

2.  Wat is nodig om foutieve besluitvorming in het aanvraagproces van energietoeslag via de ID-Wallet te voorkomen? 

 Het besluitvormingsproces van een aanvraag voor energietoeslag via een ID-Wallet is afhankelijk van juiste, betrouwbare data, en heldere beoordelingscriteria en besluitvormingsproces. In deze praktijkvraag gaat het vooral om de vraag hoe een gemeente binnen een dwingende context van eisen rondom privacy, veiligheid, en data-minimalisatie, kan voorkomen dat ze foutieve besluiten neemt in het aanvraagprocessen van energietoeslag. Belangrijke ontwikkeling daarin is de actieagenda Rules as Code dat inzet op de ontwikkeling van machine-leesbaar beleid. Zie ook: https://www.digitaleoverheid.nl/nieuws/rules-as-code-actieagenda-gepresenteerd/

Naast deze praktijkvragen zijn er óók praktijkvragen binnen pijler 2 (de ‘voorkant’) en pijler 3 (de ‘ondersteuning'). Deze zijn als aparte vacaturetekst gepresenteerd.