Blog Hanze onderzoek naar desinformatie

Dat desinformatie zo’n belangrijk element in ons dagelijks leven is geworden kent verschillende oorzaken. Wie het boek van Huub Modderkolk, ‘Dit wil je echt niet weten’ heeft gelezen ziet dat de toename ook komt vanwege geopolitieke spanningen. Rusland en China hebben niets aan een goed functionerende EU en zullen alles doen om de publieke opinie te beïnvloeden, zoals Modderkolk omschrijft. China is continu op zoek naar meer data over ons en grijpt alles aan om de databases die het al heeft uit te breiden.

Maar ook dichter bij huis, in ons eigen landje zijn er groepen mensen actief om desinformatie te verspreiden, soms zelfs als omroep (Ongehoord Nederland) binnen ons eigen bestel. Bekend is natuurlijk hoe de week van de lentekriebels is gekaapt, overigens volgens wederom Modderkolk, gefinancierd door conservatieve denktanks uit de VS en kerkelijke organisaties uit Rusland. 

Op de Hanze doen we sinds enige tijd onderzoek naar weerbaarheid tegen desinformatie. De start lag, niet verassend rond de corona-epidemie, waar online veel onzin werd verspreid tot en met dat 5G masten het coronavirus zouden verspreiden. Maar ook binnen de energietransitie en rondom klimaatverandering zijn er veel pogingen om onze opinies te beïnvloeden. Zo hebben wij ooit eens gereageerd op een Dagblad van het Noorden artikel dat windmolens giftige dampen veroorzaken. Maar ook de vermeende geluidsoverlast is een probleem met onshore windmolens, terwijl internationale en nationale studies geen significante gezondheidsproblemen van omwonenden van windmolens kunnen aantonen. Volgens anderen moeten we stoppen met het plaatsen van windmolens omdat er zoveel vogels tegenaan zouden vliegen. Uit recent onderzoek van de US Fish and Wildlife Service blijkt dat echter dat katten vele keren meer (zie figuur hieronder) vogels doden dan windmolens. Voor de instandhouding van de vogelpopulatie zouden maatregelen tegen katten vele malen effectiever zijn dan het stoppen met windmolens.

Waarschijnlijk zit de overlast van windmolens tussen de oren, maar dat is een gewaagde opmerking. Feit is dat we alle energie nodig hebben als we een fossielvrije samenleving willen (en moeten hebben). Dan zullen er meer windmolens moeten komen, natuurlijk bij voorkeur op zee, maar we zullen er niet aan ontkomen dat er ook windmolens op land bij moeten.

Jülide Kont is ruim twee jaar geleden begonnen met een promotieonderzoek naar wat mensen kwetsbaar kan maken tegen desinformatie en hoe we groepen mensen weerbaarder kunnen maken. Inmiddels is een eerste systematische literatuurstudie gepubliceerd en is haar tweede paper under review. In dat tweede onderzoek heeft ze 29 Nederlandse en Duitse jongeren (18 – 30 jaar) geïnterviewd en bevraagd naar hoe ze met informatie in het algemeen, en specifiek desinformatie omgaan. Het blijkt dat beschikbare middelen (bijv. economische of sociale) en structurele ongelijkheden een cruciale rol spelen bij de vaardigheden die jongvolwassenen (kunnen) ontwikkelen om te dealen met desinformatie, wie ze vertrouwen en de (des-)informatie die ze tegenkomen. Dit laat zien dat de wortels van het probleem veel dieper liggen dan vaak (publiekelijk) wordt besproken en dat, hoewel educatie belangrijk is, alleen vertrouwen op onderwijs en educatie is niet voldoende om de weerbaarheid van mensen tegen desinformatie te vergroten.

Naast debunking, zoals bijvoorbeeld fact-checking, wordt prebunking genoemd: preventief ontkrachten. Als je weet wat Rage Bait betekend, herken je het ook sneller en beter als je er in het echt mee wordt geconfronteerd. Rage bait is niets anders dan pesten, om een reactie van de ander uit te lokken, wat een bepaald soort genoegen geeft. Verspreiders van desinformatie spelen vaak op de persoon, gebruiken hoofdletters, gebruiken idiote vergelijkingen, enzovoort. Kennis van de tactieken van verspreiders van nepnieuws helpt ons dit beter te herkennen en maakt ons weerbaarder.

That disinformation has become such an important element in our daily lives has several causes. Anyone who has read Huub Modderkolk's book, ‘Dit wil je echt niet weten’ sees that the increase is also because of geopolitical tensions. Russia and China have no use for a well-functioning EU and will do anything to influence public opinion, as Modderkolk describes. China is constantly looking for more data about us and is seizing every opportunity to expand the databases it already has. 

But also closer to home, in our own little country, groups of people are active in spreading disinformation, sometimes even as broadcasters (Ongehoord Nederland) within our own system. Known of course is how the week of ‘Lentekriebels’ (spring fever) was hijacked, incidentally according to once again Modderkolk, financed by conservative think tanks from the U.S. and church organizations from Russia.

At Hanze we have been doing research on resilience to disinformation for some time. The start was not surprisingly around the corona epidemic, where a lot of nonsense was spread online up to and including that 5G masts would spread the corona virus. But there are also many attempts to influence our opinions within the energy transition and around climate change. For example, we once responded to a Dagblad van het Noorden article that wind turbines cause toxic fumes. But alleged noise pollution is also a problem with onshore wind turbines, while international and national studies cannot show significant health problems of wind turbine residents.

Others claim that we need to stop with the development of wind turbines, since they are a severe thread to birds. However, a study finds that cats are far more dangerous for birds than wind turbines are (see figure below). To protect birds, it is far more effective to focus on cats, than on wind turbines.

Probably the nuisance of wind turbines is between the ears, but that is a bold statement. The fact is that we need all the energy we can get if we want (and need) a fossil-free society. Then we will need more windmills, preferably at sea of course, but we will not escape the need for windmills on land.

Jülide Kont began a doctoral research project more than two years ago on what can make people vulnerable to disinformation and how we can make groups of people more resilient. Meanwhile, a first systematic literature review has been published and her second paper is under review. In that second study, she interviewed 29 Dutch and German young adults (18 - 30 years old) about how they deal with information in general, and specifically disinformation. It turns out that available resources (e.g. economic or social) and structural inequalities play a crucial role for the skills that young adults (can) develop to deal with disinformation, whom they trust and the (dis-)information they encounter. This shows that the roots of the issue run far deeper than often (publicly) discussed and that while education is important, relying only on literacy initiatives will not be sufficient to increase people’s resilience to disinformation.

Besides debunking, for instance fact-checking, prebunking can help, preemptive debunking. If you know what Rage Bait means, you also recognize it faster and better when confronted with it in real life. Rage bait is nothing but bullying, to provoke a reaction from the other person, which gives a certain kind of pleasure.  Disinformation disseminators often play on the person, use capital letters, use idiotic comparisons, and so on. Knowing the tactics of spreaders of fake news helps us recognize it better and makes us more resilient.

I hear some of you thinking, but what does that have to do with the energy transition? Well everything! Well known are the campaigns toward electric cars. Lobby organizations, supported or not by the automobile or fossil industry, would like us to believe that the production of Electric Vehicles (EVs) requires much more CO₂ than the production of fuel engines. That is true, but in use, EVs no longer emit CO₂ while fossil fuels do. Oil companies have invested more in lobbying to counter far-reaching climate action than they have invested in alternatives to fossil fuels. Another example from the energy transition is heat pumps, which would cause too much noise pollution. Fortunately, there is increasing attention to debunking disinformation (EV & Heat Pumps).

And so, we could go on and on. It is important to have the debate, but not useful to have to continuously point out falsehoods in the debate.

It is very important for us as a university to engage with disinformation and how to combat it. In our important societal tasks, we unfortunately see the negative influence of disinformation too often, whether it is 5G, Energy and sustainability or health. We unfortunately see too many attempts to negatively influence public opinion, and we need to keep repeating facts in our teaching and research and nip these attempts in the bud as far as possible.