‘Zernike campus brandhaard coronavirus vanwege 5G proeflab’?

Het had gekund. Als 5G daadwerkelijk corona had verspreid dan waren we in gevaar op de Zernike campus, met name EnTranCe en Building, als buren van het 5G Fieldlab zouden zwaar geraakt zijn. Maar het is natuurlijk niet waar, dat weten wij, want wij onderscheiden feiten van fabels, lachen om complottheorieën en herkennen hoaxen, deepfakes en nepnieuws. Toch?

Nepnieuws, desinformatie en complottheorieën vormen een steeds groter gevaar voor de samenleving. Dat gaat iedereen aan, maar raakt specifiek de communicatieprofessionals, waaronder journalisten, overheidsdienaren en alle anderen die met communicatie professioneel van doen hebben.

We waren erg enthousiast over de mogelijkheden die social media ons gaven, we konden veel makkelijker contacten onderhouden, maar zien we nu steeds meer de negatieve kant. Social media geeft ongekende mogelijkheden, waaronder burgerjournalistiek wat grote kansen bood voor het ontwikkelen van onze samenleving, denk bijvoorbeeld alleen maar aan de Arabische lente. Helaas is de Arabische lente uitgemond in nog meer repressie en heeft social media er mede voor gezorgd dat het Oekraïne referendum, de Brexit en de Amerikaanse verkiezingen verstoord zijn door grote hoeveelheden nepnieuws en gerichte desinformatiecampagnes. Journalisten worden aangevallen, er zijn landen die geopolitieke kansen zien om onze samenleving met desinformatie te bestoken, maar ook in ons eigen parlement zitten verspreiders van nepnieuws en complottheorieën.

Dat bleek ook overduidelijk tijdens de coronapandemie, die sinds december 2019 de wereld teistert. Dat was voor speciaal belang voor de regio Groningen, omdat op de Zernike campus een 5G fieldlab is gestart (2017), onder het initiatief van de Economic Board Groningen (EBG), wat recent met twee jaar is verlengd. Ook in de omgeving Groningen een zendmast in de brand gestoken als protest tegen 5G. Verscheidene communicatiestudenten van de Master en Bachelor International Communication en ook van de Nederlandstalige communicatieopleiding hebben onderzoek gedaan naar desinformatie en 5G. De belangrijkste bevindingen worden hieronder samengevat.

Desinformatie is van alle tijden en wordt al eeuwen ingezet om een eigen positie gunstig te presenteren of andere posities ongunstig te laten afsteken. Desinformatie kan een gekozen plan ondersteunen, door onjuiste informatie over alternatieven te verspreiden, of kan een gekozen pad van machthebbers en bestuurders zijn om de eigen positie te versterken. Desinformatie wordt ingezet om onze samenleving te ontwrichten en meer polarisatie te creëren. Geopolitiek schijnen de Russen, maar ook de Chinezen en Noord-Koreanen bezig te zijn om westerse democratieën te ontwrichten. Een eerste vraag die we moeten stellen bij desinformatie rondom 5G technologie is waarom? Er was al een groep mensen die sterke last claimt te hebben van elektromagnetische straling (EMS), ook 3G en wifi vallen hieronder. Alhoewel wetenschappelijk echt niets is aangetoond geven deze mensen aan niet met EMS te kunnen leven en als gevolg daarvan gezondheidsklachten te krijgen. Natuurlijk is het nodig om deze klachten serieus te nemen en dat er nu nog niets is aangetoond wil nog niet zeggen dat deze claims ongegrond zijn. Het is echter nog steeds een hele kleine groep die deze klachten heeft, terwijl een overgrote meerderheid van de mensen geen last hiervan heeft.

De tweede groep desinformatie rondom 5G-technologie komt uit de hoek van de covid-19 ontkenners (met een populair woord wappies genoemd). In Wuhan, China, algemeen gezien als de oorsprong van het covid-19 virus, was ook een 5G testcentrum, dus de link werd snel gelegd. Echter, radiogolven en andere EMS zijn niet in staat een virus door te sturen. Toch heeft deze complottheorie in het VK maar ook in andere landen waaronder Nederland best wel veel steun gekregen (Dong, 2021).

Ook werd er een link gelegd tussen 5G met kanker, de griep en andere ongespecificeerde ziektes, naast dat er zaken als overheidscontrole, cybersecurity en 5G als wapen genoemd worden in de verschillende bronnen van desinformatie. Ook wordt klimaatverandering als gevolg van 5G genoemd.

Omdat het onderzoek zich richtte op Engelstalige desinformatie, zien 68% van de desinformatie uit het Verenigd Koninkrijk komen. Wel zien we ook internationale verschillen, bijvoorbeeld tussen Nederland en Finland (Kuusela, 2021, zie figuur 2). Het kan zijn dat Finnen meer vertrouwen in technologie hebben of dat ze vanwege hun nuchterheid eerder nepnieuws en complottheorieën herkennen.

De groei van desinformatie heeft ook te maken met het medialandschap en mediapluriformiteit. In het Verenigd Koninkrijk is al langer een strijd gaande om de lezer. Omdat mensen in het VK minder vaak een abonnement hebben op een krant en meer kranten verkocht worden via een kiosk op de straat, is een sensationele titel of schokkende foto een middel om de verkoop van de krant te stimuleren. Een sensationele krantenkop verkoopt beter dan een genuanceerde.

Ook eigenaarschap van krantentitels is hier belangrijk, zo zijn heel veel titels in het VK afkomstig van Newscorp, het door Ruper Murdoch gerunde imperium, met onder andere ook Foxnews en veel Australische titels onder hun kranten. In Australië heeft dat al geleidt tot serieuze parlementaire onderzoeken, want de pluriformiteit van de nieuwsvoorziening, essentieel voor een goed werkende democratie, is in gevaar. Zo worden in Australië de grote bosbranden door de titels uit het Murdoch imperium toegewezen aan alles, behalve klimaatverandering, want prominent in de analyses staat dat klimaatverandering iets is dat door activisten wordt gebruikt om westerse democratieën te ondermijnen (Anderson, et al., 2018).

Willen we iets tegen desinformatie doen, dan zullen we moeten zorgdragen voor een meer divers medialandschap, met veel pluriformiteit en bij voorkeur meerdere eigenaren.

Media beïnvloeding is van alle tijden en heeft al een lange geschiedenis, maar het gebruik van sociale media voor de eigen opinie en mening is natuurlijk pas van de laatste 10 jaar. Waar we enthousiast waren bij de introductie, ontstaat er nu steeds meer scepsis over social media. Velen zijn al gestopt omdat niet de overheid maar de grote Amerikaanse Tech bedrijven aan het roer staan. Voor het beschermen van onze democratie is meer nodig, we moeten als samenleving actief bezig zijn met het bestrijden van desinformatie en complottheorieën, waarbij een belangrijke rol lijkt weggelegd voor de traditionele media, alhoewel ze deze rol nog niet allemaal oppakken, want we zien in de populaire praatprogramma’s toch steeds vaker wappies die uitgebreid hun ideeën mogen verspreiden. Waarom hebben mediatitels niet een uitgebreide ethische richtlijn, of een gedragscode waarin staat wat de verantwoordelijkheden zijn van een medium of programma. Alleen het NRC heeft een makkelijk toegankelijke gedragscode (www.nrccode.nrc.nl), bij andere titels en programma’s moeten we daar lang naar zoeken (Beekers, 2021).

Voor wat betreft 5G en desinformatie is het voor de EBG belangrijk om te blijven monitoren wat er wordt gezegd over 5G, maar ook hierbij niet te veel reageren. Alleen als de naam EBG wordt genoemd zou ik reageren. Ook kan het lonend zijn om continu stukken desinformatie te rapporteren bij Facebook, Twitter enzovoort. Zij hebben een steeds uitgebreidere reviewprocedures opgesteld, wat geleid heeft tot de verwijdering van Trump op Twitter. Voor monitoring zijn verschillende tools ontworpen, zoals bijvoorbeeld WeVerify (https://weverify.eu; zie voor een overzicht van alle beschikbare tools the Field Guide to Fake News, https://fakenews.publicdatalab.org). Ook zijn er enkele factchecking instanties zoals die van de Universiteit Leiden (www.nieuwscheckers.nl).  Het is dus wel zaak om continu te monitoren wat er wordt gezegd over 5G eventueel in relatie met EBG of de andere projectpartners. Dat maakt dat er snel en adequaat kan worden gereageerd, essentieel in crisiscommunicatie en issuemanagement.

Daarnaast zou ik het EBG adviseren de focus te leggen op de voordelen van 5G en specifieke voorbeelden van 5G toepassingen laten zien, bijvoorbeeld te laten zien hoe we deze technologie kunnen gebruiken om de Noordelijke regio verder te digitaliseren. Het gaat om de inhoud. Als 5G technologie zo belangrijk gaat worden, laat zien met welke toepassingen we daar als samenleving van profiteren. Content is King, zeggen ze wel in de marketing, maar dat geldt zeker voor het verder ontwikkelen en uitrollen van 5G technologie.

Anderson, D., Chubb, P. & Djerf-Pierre, M. (2018). Fanning the Blame: Media Accountability, Climate and Crisis on the Australian “Fire Continent”, Environmental Communication, 12:7, 928-941, DOI: 10.1080/17524032.2018.1424008.

Beekers, A. (2021). Covid-19 conspiracy theories in Dutch and American newspapers. Hanze University of Applied Sciences: master International Communication, thesis.

Dong, T. (2021). An analysis on 5G minsinformation and recommended communication strategy for the Economic Board Groningen. Hanze University of Applied Sciences: master International Communication thesis

Kuusela, S. (2021). Encouraging technological change acceptance through issues and crisis communication: 5g crisis in Finland and in the Netherlands. Hanze University of Applied Sciences: master International Communication thesis

Wim Elving, professor of Sustainable Communication, EnTranCe, Hanze UAS

It could have, I guess. If 5G actually had anything to do with spreading the coronavirus, then all of us at the Zernike Campus would have been hard hit by COVID-19 – particularly EnTranCe and BuildinG, as neighbours of the 5G field lab. Of course, 5G and COVID-19 are completely unrelated; we know this because we can distinguish fact from fiction, laugh at conspiracy theories and recognise hoaxes, deepfakes and fake news. Right?

Fake news, misleading claims and conspiracy theories pose a growing threat to society. While this concerns all of us, it particularly affects communication professionals such as journalists, civil servants and everyone else who deals with communication in the course of their job.

We were extremely excited about the possibilities social media offered us, such as making it much easier to maintain contact with our networks. Now, however, the downside is becoming increasingly apparent. Social media gives rise to unprecedented possibilities, including citizen journalism. This, in turn, yielded major opportunities for the development of our society – think of the Arab Spring, to name just one example. Unfortunately, the Arab Spring ultimately led to even greater repression, and social media were, in part, responsible for disrupting the Ukraine referendum, the Brexit process and the elections in the United States with large quantities of fake news and targeted disinformation campaigns. Journalists are being attacked and other countries are trying to capitalise on geopolitical opportunities by unleashing disinformation into our society. There are even members of Dutch parliament who spread fake news and conspiracy theories.

When transmission masts are set on fire, and when false information leads to health risks – like when people tout the benefits of hydroxychloroquine – we, as a society, have a very serious problem indeed. We are approaching a climate crisis that will necessitate all kinds of unpleasant changes to our lives, changes that will be painful for us to make. If we are to prevent further escalation and polarisation, there is a need for reliable, independent information that everyone must be able to easily access and comprehend. While the government will have a role to play in this, the media must also accept its vital role, as must those who work in the communications field.

This became overwhelmingly clear during the COVID-19 pandemic, which has afflicted the world since December 2019. This was of special significance to the region of Groningen, because a 5G field lab was launched on the Zernike Campus in 2017. The lab was initiated by the Economic Board Groningen (EBG) and was recently renewed for a further two years. A transmission mast in the Groningen area was also set ablaze as a protest against 5G. Various communication students from the International Communication Bachelor's and Master's programmes, as well as from the Communication programme taught in Dutch, have conducted research into disinformation and 5G. The most important findings are summarised below.

Disinformation is not a new phenomenon: for centuries, it has been deployed by parties to present their own position in a favourable light or cast aspersions on other positions. Disinformation can serve to support a chosen plan when false claims are circulated about the alternatives, or can be a preferred means by which administrators or those in power reinforce their own positions. Disinformation is used to disrupt our society and increase polarisation. Geopolitically speaking, not only the Russians but the Chinese and North Koreans as well are working to disrupt Western democracies. When it comes to disinformation concerning 5G technology, the first question we should ask ourselves is: why? There was already a group of people who claimed to be experiencing severe detrimental effects from electromagnetic radiation (EMR), which is also produced by 3G and Wi-Fi networks. While absolutely no scientific evidence has been found to support their claims, these individuals say they are unable to live with EMR and have developed health problems as a result. We must, of course, take these complaints seriously. The fact that no evidence has been discovered so far does not mean that the claims are unfounded. Yet the group of people with such complaints remains quite small, whereas the vast majority of people do not experience negative effects.

The second category of disinformation concerning 5G technology comes from the so-called COVID deniers (popularly referred to in Dutch as ‘wappies’). There is also a 5G testing site in Wuhan, China – generally viewed as the location where the COVID-19 virus originated – and so the connection was soon made. It is, however, impossible to transmit a virus using radio waves and other forms of EMR. Nevertheless, this conspiracy theory found rather a large base of support in not only the U.K. but in other countries as well, including the Netherlands (Dong, 2021).

A link between 5G and cancer, the flu and other unspecified illnesses has been suggested, and various sources of disinformation have also mentioned things like government control, cybersecurity and the idea that 5G is a weapon. It has been asserted that 5G is causing climate change, too.

Because the research focuses on disinformation being spread in English, 68% of the disinformation was found to come from the United Kingdom. We also observed international differences, such as between the Netherlands and Finland (Kuusela, 2021; see Figure 2). It is possible that Finnish people have greater trust in technology or that their pragmatic nature makes them more likely to recognise fake news and conspiracy theories.

There is also a connection between the rise of disinformation and the media landscape and media pluralism. In the United Kingdom, a battle for the reader’s attention has been going on for some time. Because people in the U.K. are less likely to have a newspaper subscription and tend to purchase their newspapers from newsstands on the street, a sensational headline or shocking photo offers a way to boost sales of the paper. Sensational headlines sell better than nuanced ones.

Ownership of newspapers is important here, too, as many British papers are published by Newscorp, the media empire run by Rupert Murdoch, which also owns Fox News and a number of Australian papers. This has already led to serious parliamentary enquiries in Australia, because it threatens the diversity of the news supply, which is essential in order for a democracy to function as it should. For instance, media outlets owned by the Murdoch empire attributed the severe wildfires in Australia to all kinds of causes – everything except climate change, since the analyses overwhelmingly show that activists use the topic of climate change to undermine Western democracies (Anderson, et al., 2018).

If we want to fight back against disinformation, we will need to ensure a more diverse media landscape, with a large plurality of views and preferably more than one owner.

Media influence is not a new phenomenon. Yet even though such influence has a long history, using social media to express individual opinions and views has naturally only been possible for the last 10 years. While we were enthusiastic when they were introduced, there is now a growing scepticism regarding social media. Many people have stopped using the platforms because they are run not by the government but by the Big Tech companies in America. More is needed to protect our democracy; we must, as a society, make an active effort to combat disinformation and conspiracy theories. This would appear to entail a crucial role for the traditional media, although not yet all members of the media have embraced this role – as evidenced by the popular talk shows where, more and more often, ‘wappies’ are invited on to spread their ideas. You might ask why there are no detailed ethical guidelines for media outlets, or else a code of conduct that sets out the responsibilities of a medium or programme. Only the NRC Handelsblad newspaper has a readily accessible code of conduct (www.nrccode.nrc.nl); we had to look a long time to find those of other outlets and programmes (Beekers, 2021).

In terms of disinformation about 5G, it is important that the EGB continue to monitor what is being said about 5G, while also refraining from responding too often. In their shoes, I would respond only when the name EGB was mentioned. It might also be beneficial to continuously report items of false and misleading information to Facebook, Twitter and so on. They have established increasingly extensive review procedures, which resulted in Trump being kicked off Twitter. A variety of tools have been designed for monitoring, such as WeVerify (https://weverify.eu; for an overview of all available tools, see the Field Guide to Fake News, https://fakenews.publicdatalab.org). There are also several fact-checking agencies, such as the one at Leiden University (www.nieuwscheckers.nl). It is therefore important to continue monitoring what is said about 5G, potentially in relation to EGB or other project partners. This will make it possible to respond quickly and adequately, an essential aspect of crisis communication and issue management.

I would also advise the EBG to focus its messaging on the advantages of 5G and to share specific examples of 5G applications, for instance by showing how we can use this technology to further digitalise the Northern Netherlands. The content is what counts. If 5G technology will be so important in the future, they should show us the applications that will allow us, as a society, to benefit from it. ‘Content is king’ is something they say in marketing, and it certainly applies to the further development and roll-out of 5G technology.

Anderson, D., Chubb, P. & Djerf-Pierre, M. (2018). Fanning the Blame: Media Accountability, Climate and Crisis on the Australian “Fire Continent”, Environmental Communication, 12:7, 928-941, DOI: 10.1080/17524032.2018.1424008.

Beekers, A. (2021). Covid-19 conspiracy theories in Dutch and American newspapers. Hanze University of Applied Sciences: master International Communication, thesis.

Dong, T. (2021). An analysis on 5G minsinformation and recommended communication strategy for the Economic Board Groningen. Hanze University of Applied Sciences: master International Communication thesis

Kuusela, S. (2021). Encouraging technological change acceptance through issues and crisis communication: 5g crisis in Finland and in the Netherlands. Hanze University of Applied Sciences: master International Communication thesis